Biophilic Design là gì đang trở thành câu hỏi được nhiều người quan tâm khi xu hướng đưa thiên nhiên vào không gian sống ngày càng phổ biến. Không chỉ đơn giản là đặt thêm vài chậu cây trong nhà, Biophilic Design hướng đến việc tạo ra sự kết nối có chủ đích giữa con người với thiên nhiên thông qua kiến trúc, vật liệu, ánh sáng, không gian và các yếu tố tự nhiên.
Trong bối cảnh đô thị ngày càng đông đúc, mô hình thiết kế này được xem như một giải pháp giúp không gian sống trở nên dễ chịu, gần gũi và có tính cân bằng hơn. Từ nhà ở, văn phòng đến khách sạn, trường học, Biophilic Design đang được ứng dụng theo nhiều cách khác nhau. Cùng Nội Thất Mỹ Thuật tìm hiểu về Biophilic Design bên dưới đây.
Biophilic Design là gì?
Biophilic Design hay thiết kế hướng sinh học là phương pháp thiết kế kiến trúc và nội thất nhằm tăng cường sự kết nối giữa con người với thế giới tự nhiên. Khái niệm này dựa trên biophilia, thuật ngữ mô tả xu hướng tự nhiên của con người trong việc tìm kiếm sự kết nối với môi trường sống và các hệ sinh thái tự nhiên.
Điểm quan trọng của Biophilic Design là thiên nhiên không được xem như một yếu tố trang trí đơn thuần. Cây xanh, ánh sáng tự nhiên, nước, vật liệu gỗ, đá, hình dáng mô phỏng tự nhiên hay tầm nhìn ra cảnh quan đều có thể trở thành một phần trong cấu trúc thiết kế tổng thể.
Chẳng hạn, một căn nhà có cửa sổ lớn hướng ra vườn, sử dụng nhiều ánh sáng tự nhiên và vật liệu gỗ có thể tạo cảm giác gần thiên nhiên hơn. Trong khi đó, một văn phòng có cây xanh, không gian mở và khu vực nghỉ ngơi nhìn ra cảnh quan cũng có thể ứng dụng nguyên tắc thiết kế hướng sinh học.
Nguồn gốc của thiết kế hướng sinh học
Khái niệm Biophilic Design có liên quan đến biophilia, một thuật ngữ được nhà sinh học Edward O. Wilson phổ biến rộng rãi. Theo quan điểm này, con người có xu hướng tìm kiếm sự gắn kết với thiên nhiên do mối quan hệ lâu dài giữa con người và môi trường tự nhiên.
Từ nền tảng đó, các nhà nghiên cứu và kiến trúc sư phát triển những nguyên tắc cụ thể để đưa mối liên hệ này vào môi trường xây dựng.
Một trong những tài liệu được nhắc đến nhiều trong lĩnh vực này là hệ thống 14 Patterns of Biophilic Design, do Terrapin Bright Green phát triển. Các mô hình được chia thành những nhóm liên quan đến sự hiện diện trực tiếp của thiên nhiên, trải nghiệm gián tiếp về thiên nhiên và không gian tạo ra những phản ứng tích cực tương tự trải nghiệm tự nhiên.
Điều này cho thấy Biophilic Design không đồng nghĩa với việc biến căn phòng thành một khu vườn. Cốt lõi nằm ở cách thiết kế tạo ra trải nghiệm gần gũi với tự nhiên.
Các mô hình Biophilic Design phổ biến
Các mô hình thiết kế hướng sinh học có thể được hiểu thông qua nhiều nhóm trải nghiệm khác nhau. Trong thực tế, một công trình có thể kết hợp nhiều mô hình thay vì chỉ sử dụng một nguyên tắc duy nhất.
Kết nối trực tiếp với thiên nhiên
Đây là hình thức dễ nhận biết nhất của Biophilic Design. Không gian sử dụng những yếu tố tự nhiên hiện hữu như cây xanh, nước, ánh sáng, không khí, đất hoặc cảnh quan.
Một khu vườn trong nhà, giếng trời có cây xanh, hồ nước nhỏ hay cửa sổ lớn nhìn ra thiên nhiên đều là những ví dụ tiêu biểu. Đặc biệt, ánh sáng tự nhiên đóng vai trò quan trọng vì vừa giúp không gian thông thoáng vừa tạo ra sự thay đổi về cường độ ánh sáng theo thời gian trong ngày.
Hình ảnh và hình thái mô phỏng tự nhiên
Không phải công trình nào cũng có điều kiện đưa thiên nhiên trực tiếp vào bên trong. Khi đó, thiết kế có thể sử dụng hình ảnh, màu sắc, vật liệu hoặc hình dạng gợi liên tưởng đến tự nhiên. Các đường cong lấy cảm hứng từ hình thái thực vật, họa tiết lá cây, màu xanh, màu đất, gỗ tự nhiên hay đá là những lựa chọn phổ biến.
Điểm đáng chú ý là yếu tố mô phỏng tự nhiên nên được sử dụng có kiểm soát. Một không gian sử dụng quá nhiều họa tiết cây lá nhưng thiếu sự hài hòa vẫn có thể trở nên rối mắt thay vì tạo cảm giác thư giãn.
Biến thiên và đa dạng giác quan
Thiên nhiên hiếm khi hoàn toàn tĩnh tại. Ánh sáng thay đổi, cây cối chuyển động theo gió, nước tạo âm thanh và nhiệt độ cũng biến đổi theo thời gian. Biophilic Design có thể mô phỏng trải nghiệm này bằng cách tạo ra sự thay đổi nhẹ về ánh sáng, âm thanh, kết cấu và nhiệt độ.
Ví dụ, văn phòng có thể tận dụng ánh sáng tự nhiên thay đổi trong ngày thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống chiếu sáng nhân tạo. Một khu vực nghỉ ngơi có thể kết hợp cây xanh, vật liệu tự nhiên và âm thanh nước ở mức vừa phải.
Lợi ích của Biophilic Design đối với không gian sống
Một trong những lý do Biophilic Design ngày càng được quan tâm là khả năng cải thiện trải nghiệm của con người trong môi trường xây dựng.
Tạo cảm giác thư giãn
Không gian có ánh sáng tự nhiên, cây xanh và vật liệu gần gũi với thiên nhiên thường tạo cảm giác mềm mại hơn so với môi trường hoàn toàn nhân tạo.
Đây cũng là lý do thiết kế hướng sinh học được quan tâm trong nhà ở, khách sạn, khu nghỉ dưỡng và những không gian cần tạo cảm giác thư thái.
Cải thiện trải nghiệm làm việc
Trong văn phòng, việc đưa các yếu tố tự nhiên vào không gian có thể giúp môi trường trở nên dễ chịu và sinh động hơn.
Thay vì một hệ thống bàn làm việc giống nhau hoàn toàn, doanh nghiệp có thể tạo thêm khu vực có cây xanh, ánh sáng tự nhiên hoặc tầm nhìn ra bên ngoài.
Tăng giá trị thẩm mỹ
Biophilic Design cũng tạo ra nhiều cơ hội để kết hợp kiến trúc với nội thất. Gỗ, đá, cây xanh, nước và ánh sáng có thể tạo thành một tổng thể giàu chiều sâu.
Phong cách này cũng có thể kết hợp với nhiều xu hướng khác. Chẳng hạn, những không gian mang phong cách Địa Trung Hải có thể kết hợp cây xanh, vật liệu tự nhiên và ánh sáng để tăng cảm giác gần gũi với thiên nhiên.
Biophilic Design khác gì với việc đưa cây xanh vào nhà?
Đây là điểm nhiều người dễ nhầm nhất. Một căn phòng có vài chậu cây chưa chắc đã là Biophilic Design. Nếu cây xanh chỉ được đặt vào những vị trí trống để trang trí thì vai trò của chúng vẫn khá hạn chế.
Trong thiết kế hướng sinh học, các yếu tố tự nhiên được cân nhắc ngay từ quá trình tổ chức không gian. Vị trí cửa sổ, hướng lấy sáng, tầm nhìn, vật liệu, thông gió, cảnh quan và sự chuyển tiếp giữa không gian trong nhà với bên ngoài đều có thể được tính toán. Nói cách khác, trồng cây là một giải pháp, còn Biophilic Design là một tư duy thiết kế rộng hơn.
Ứng dụng Biophilic Design trong nhà ở
Đối với nhà ở, không nhất thiết phải có diện tích lớn mới áp dụng được thiết kế hướng sinh học. Với căn hộ nhỏ, gia chủ có thể ưu tiên cây xanh ở ban công, sử dụng nội thất gỗ, tận dụng ánh sáng tự nhiên và lựa chọn rèm cửa phù hợp để tăng khả năng tiếp nhận ánh sáng.
Nhà phố có thể sử dụng giếng trời kết hợp cây xanh hoặc tạo khoảng thông tầng để đưa ánh sáng và không khí vào sâu hơn trong công trình.
Với nhà có sân vườn, thiết kế có thể tạo sự liên tục giữa không gian trong nhà và cảnh quan bên ngoài thông qua cửa kính lớn, hiên nhà hoặc khu vực bán ngoài trời.
Những sai lầm thường gặp khi áp dụng Biophilic Design
Nhiều nhà thiết kế nội thất thường mắc sai lầm khi chọn phong cách Biophilic Design. Trường phái này cần tránh những vấn đề sau:
- Quá tập trung vào số lượng cây xanh. Một căn phòng đặt rất nhiều cây nhưng thiếu ánh sáng, thông gió hoặc bố cục hợp lý sẽ khó mang lại trải nghiệm tốt.
- Sử dụng vật liệu giả tự nhiên một cách quá mức. Hình ảnh gỗ, đá hay lá cây nếu xuất hiện dày đặc có thể khiến không gian trở nên nặng nề.
- Bỏ qua điều kiện thực tế. Cây cần ánh sáng, nước và chăm sóc phù hợp. Vì vậy, lựa chọn loại cây phải dựa trên môi trường cụ thể thay vì chỉ chọn theo yếu tố thẩm mỹ.
- Biophilic Design không nên trở thành một công thức cứng nhắc. Mục tiêu cuối cùng vẫn là tạo ra không gian phù hợp với nhu cầu, khí hậu và thói quen sử dụng của con người.
Xu hướng Biophilic Design trong kiến trúc hiện đại
Trong kiến trúc hiện đại, Biophilic Design đang chuyển từ việc sử dụng cây xanh đơn lẻ sang cách tiếp cận toàn diện hơn. Các công trình có thể kết hợp sân trong, mái xanh, mặt đứng phủ cây, không gian bán ngoài trời, hệ thống lấy sáng tự nhiên và vật liệu thân thiện với môi trường.
Đặc biệt, xu hướng thiết kế này phù hợp với bối cảnh đô thị khi con người dành phần lớn thời gian trong các công trình xây dựng. Việc tạo ra những điểm tiếp xúc với thiên nhiên có thể trở thành một phần quan trọng trong trải nghiệm không gian.
Kết luận
Hiểu biophilic design là gì sẽ giúp chúng ta nhận ra rằng thiết kế hướng sinh học không đơn giản là đặt thêm cây xanh vào một căn phòng. Đây là phương pháp tổ chức không gian nhằm tăng cường mối liên hệ giữa con người và thiên nhiên thông qua ánh sáng, cây cối, nước, vật liệu, hình thái, tầm nhìn và trải nghiệm không gian.
Từ nhà ở, văn phòng đến khách sạn và các công trình công cộng, Biophilic Design có thể được triển khai ở nhiều quy mô khác nhau. Quan trọng nhất là lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế thay vì chạy theo hình thức.
Đối với những người quan tâm đến kiến trúc, nội thất và xu hướng không gian sống hiện đại, việc tìm hiểu thêm về các mô hình thiết kế hướng sinh học sẽ giúp có góc nhìn toàn diện hơn khi lựa chọn hoặc xây dựng một không gian sống gần gũi với thiên nhiên.